Kierownik projektu: dr hab. Teodozja Rzeuska, prof. IKŚIO PAN
Numer projektu: POPUL/SP/0293/2024/02
Źródło finansowania: Ministerstwo Edukacji i Nauki, projekt Społeczna odpowiedzialność nauki II, Popularyzacja Nauki
Okres realizacji projektu: 2024 - 2026
Przyznana kwota: 203 862,00 PLN
Słowa klucze: Orient; karty pocztowe (pocztówki)
Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk (IKŚiO PAN) posiada największy na świecie zbiór kart pocztowych z XIX i XX wieku przedstawiających Bliski Wschod, Ziemię Świętą, Egiptu oraz szeroko pojętego Orientu (stanowiska archeologiczne, ówczasne miasta, społeczeństwo). Obecnie zbiór ten liczy ponad 15.000 obiektów i stale się powiększa. O niezwykłej wartości tej kolekcji stanowi nie tylko jej rozmiar i tematyka, ale przede wszystkim jej niezwykła wartośc merytoryczna: są one swoistymi kapsułami czasu, które ukazują nieistniejący już świat - miejsca powszechnie znane takimi, jakimi były ponad sto lat temu; dziś w wielu przypadkach przeobrażonych nie do poznania lub wręcz nieistniejących. Dzięki temu kolekcja może być pomocą zarówno historyków XIX i XX wieku jak i dla archeologów. Ta unikatowa kolekcja nie jest jeszcze w pełni dostępna dla dla naukowców i społeczeństwa w kraju i za granicą.
Część kolekcji, 10000 kart pocztowych oraz strona z bazą danych została już zdigitalizowana i stworzona przy pomocy finansowania z Ministerswa Edukacji i Szkolnictwa Wyższego w projekcie Dialog z 2019 roku: "Utracony krajobraz przeszłości odzyskany dla współczesności. Stare pocztówki jako okno na świat dawnego Bliskiego Wschodu dostępne dzięki nowoczesnym metodom digitalizacji zbiorów archiwalnych". Internetowa baza kart pocztowych dostępna jest na stronie oldpostcards.iksiopan.pl i już służy środowisku naukowemu. Została już wykorzystywana przy publikacjach monograficznych oraz popularyzacji w mass mediach. W planach są kolejne publikacje naukowe i popularno-naukowe, oraz wystawy tematyczne.
Celem tego projektu jest zabezpieczanie rzadkich archiwaliów, digitalizacja kolejnych 3000 obiektów z kolekcji kart pocztowych IKŚiO PAN, wprowadzenie opracowanych rekordów do istniejącej bazy danych oraz popularyzacja tej unikatowej kolekcji szerszemu gronu odbiorców w Polsce i na całym świecie za pomocą rozbudowanej już istniejącej dwujęzycznej bazy danych.
Równocześnie, do tych wymienionych prac, zostanie przeprowadzona drobiazgowa analiza merytoryczna obiektów, dzięki której możliwe będzie poszerzenie naszej wiedzy o już nieistniejącym oraz zapomniancym świecie Orientu. Do wykonanania powyższych zadań niezbędny jest zakup profesjonalnego sprzętu (laptop) wraz z licencjami do programów (Photoshop CC i Microsoft 365) oraz zakup odpowiedniego wyposażenia ochronnego na bezcenne archiwalia.
Karty pocztowe z terenu Egiptu to temat do tej pory niebadany, praktycznie nie będący przedmiotem analiz naukowców. Dopiero niedawno Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych rozpoczął publikowanie swoich zbiorów, do tej pory ukazały się tylko cztery publikacje oparte na wybranych kartach z kolekcji (T. I. Rzeuska, A. Łyżwa-Piber, K. Molga, „Haremy. Skryty świat kobiet Orientu na starych pocztówkach poznany i opisany przez polskich podróżników, pielgrzymów, wagabundów i ekspatriantów”, Warszawa 2016; Barbara Tkaczow, Wacław Sieroszewski, „Aleksandrja (Z podróżnych notatek / Notes from the Journey)", Warszawa 2016; Hieronim Kaczmarek, Bliskowschodnie Podróże Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła "Sierotki" i inne szkice, Warszawa 2020). W druku znajduje się jeszcze publikacja: Katarzyna Trzcińska, Piotr Sójka, Helwan of Old Postcards, Warszawa 2025. W planach IKŚiO PAN na najbliższe lata są trzy typy publikacji: katalogi zbiorów kart pocztowych dotyczących poszczególnych tematów, pocztówki jako punkt wyjścia do opisu regionu, oraz pocztówki jako ilustracja do relacji podróżników polskich po terenach Bliskiego Wschodu. Niewielka część kolekcji została również zaprezentowana w postaci wystawy pod tytułem „Haremy – skryty świat kobiet Orientu na starych pocztówkach”, która odbyła się w Muzeum Azji i Pacyfiku 2017 r. i spotkała się z niezwykle ciepłym przyjęciem zarówno zwiedzających jak i mediów.