Projekty badawcze IKŚiO PAN

Kierownik projektu: mgr Marcin Romaniuk
Numer projektu: 2018/31/N/HS3/03319
Źródło finansowania: Grant Preludium 16
Okres realizacji projektu: 36 miesięcy od dn. 05.07.2019 r.
Słowa klucze: woda, Cypr, Kato Pafos, Maloutena, instalacje wodne, infrastruktura wodna, Polska Misja Archeologiczna Uniwersytetu Warszawskiego, Meyza, Daszewski, Michałowski

Przyznana kwota: 208 415 zł

W toku przeszło 50 lat prac Polskiej Misji Archeologicznej Uniwersytetu Warszawskiego na obszarze rezydencjonalnej dzielnicy hellenistyczno-rzymskiej stolicy Cypru – Nea Pafos (współczesne Pafos) – odkryto bogato dekorowane rezydencje, w tym słynną Willę Tezeusza – przypuszczalny pałac rzymskiego prokonsula, tzw. Dom Hellenistyczny, Dom Wczesnorzymski, Dom Rzymski oraz Dom Aiona. W obrębie tych zabudowań znaleziono także imponującą liczbę instalacji wodnych takich, jak podziemne cysterny, kanały odwadniające biegnące pod ulicami, rurociągi terakotowe, baseny o różnych funkcjach czy kompleksy łaziebne. Tak duża ich liczba świadczy o istnieniu w tym miejscu zaawansowanego systemu wodnego, odzwierciedlającego wysoki  poziom  wiedzy  hydrotechnicznej  starożytnych  budowniczych,  a  także  dużą  rolę  wody  w funkcjonowaniu miasta i życiu jego obywateli.     

Celem niniejszego projektu jest znalezienie odpowiedzi na pytania: w jaki sposób pozyskiwano, magazynowano i dystrybuowano wodę na obszarze badań; jak ją wykorzystywano; jakie było jej znaczenie i rola w codziennym życiu mieszkańców; jakim przemianom na przestrzeni czasu ulegał system wodny oraz sposób  wykorzystania  wody;  jakie  były  przyczyny  tych  przemian;  a  przede  wszystkim,  jaki  obraz mieszkańców i ich codziennego życia może wyłaniać się w efekcie badań na infrastrukturą wodną.

Odpowiedź  na  powyższe  pytania  wymagać  będzie  przeprowadzenia  kompleksowych  działań badawczych.  Pierwszym  z  nich  będzie  ukończenie  katalogu  instalacji  wodnych  w  oparciu  o  analizę archiwalnej dokumentacji polowej oraz kwerendę biblioteczną. Kolejnym etapem będzie przeprowadzenie prac terenowych na stanowisku w Nea Pafos, mających na celu szczegółową i nowoczesną dokumentację opisową, rysunkową i fotograficzną instalacji wodnych. Na podstawie dokumentacji fotograficznej  (naziemnej  i  z  powietrza)  i  przy  wykorzystaniu  specjalistycznego  oprogramowania komputerowego wykonane zostaną fotogrametryczne modele 3D do dalszych analiz i przyszłych rekonstrukcji 3D. Tak pozyskane i przetworzone dane usystematyzowane zostaną w ramach cyfrowej bazy danych i staną się podstawą do wstępnej interpretacji przebadanych instalacji pod względem ich wieku i funkcji. W kolejnym etapie przeprowadzone zostaną zaawansowane studia porównawcze, które będą miały na celu znalezienia dobrze zinterpretowanych i datowanych analogii. W ostatnim etapie przeprowadzone zostaną studia nad szerszym  kontekstem:  środowiskowym,  socjo-kulturowym  i  historycznym,  w  którym  powstały  i funkcjonowały badane instalacje, co pozwoli lepiej zrozumieć czynniki, które wpływały na kształt badanego systemu wodnego i jego przemiany.

Podjęcie  niniejszych  badań  jest  niezwykle  istotne, gdyż  pozwoli  stworzyć  pierwsze  syntetyczne opracowanie instalacji wodnych w Nea Pafos. O ile opracowanie skupiać się będzie przede wszystkim na materiale z ograniczonego obszaru dzielnicy Maloutena, o tyle zawarte w nim wnioski mogą okazać się przyczynkiem do podjęcia szerszej dyskusji nad infrastrukturą wodną całego Nea Pafos i jej miejsca w historii hydrotechnologii grecko-rzymskiej świata klasycznego. Przemiany w infrastrukturze wodnej oraz w sposobie wykorzystania  wody  mogą  pomóc  w  wyznaczeniu  ważnych  dla  Nea  Pafos  i  jego  mieszkańców  cezur, związanych być może z przełomowymi wydarzeniami czy procesami historycznymi takimi jak uzyskanie cesarskiej donacji, wahnięcia klimatyczne czy trzęsienia ziemi. Ostatecznie pozwoli także prześledzić, jak rzymskie wzorce kulturowo-technologiczne były adaptowane w prowincjonalnych miastach i jakim one same ulegały wpływom i przemianom. Wszystkie te dane przyczynią się do lepszego poznania dziejów starożytnego miasta Nea Pafos.

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd